دربارۀ کتاب «پیدایش نظام هفت دستگاه و پنج آواز» (۶)
انگیزههای نژادی که در پسِ تألیف این کتاب قرار دارند، موجب شدهاند تا اعتبار تلاشهای دیگر موسیقیدانان اروپایی به نفع هموطن نویسنده، آلفرد لومر، کاهش یابد. همچنین، متون قدیمی مربوط به موسیقی نیازمند بررسی انتقادی هستند. به عنوان مثال، نویسنده رسالهای به نام «بهجةالروح» خود را عبدالمؤمن ابن صفیالدین عبدالمؤمن ارموی معرفی کرده تا از شهرت صفیالدین ارموی، موسیقیدان برجسته، و قابوس ابن وشمگیر (۴۸۳-۳۱۹ ق) از سلسله آل زیار بهره ببرد. علاوه بر این، با وجود اشاره به عبدالقادر مراغهای (وفات ۸۳۸ ق) در متن، کتابش را به سلطان محمود غزنوی (۳۶۱-۴۲۱ ق) تقدیم کرده است (ابن صفیالدین، ۱۱۶)، که این امر نشان میدهد نمیتوان به عبارات موجود در این متن به طور کامل اعتماد کرد.
منابع
بخش اول این تحقیق بر اساس آثار منتشرشده در اروپا و آمریکا در حوزههای موسیقی، موزیکولوژی و اتنوموزیکولوژی شکل گرفته است. این بخش شامل آوانگاریهای نادری از اجراهای موسیقی ایرانی در اروپا مربوط به سال ۱۲۷۹ شمسی، مطالبی درباره موسیقی در آثاری که به هنر و فرهنگ ایران پرداختهاند، مقالاتی با موضوع موسیقی ایران از کتابهای موزیکولوژی و دائرهالمعارفها، رسالههای دکترا با موضوع موسیقی ایران، و نخستین نشریات حوزه اتنوموزیکولوژی با تمرکز بر موسیقی ایرانی است.
مطالب بخش دوم بر پایه متون موسیقایی فارسی از قرن هفتم هجری تا پیش از انقلاب مشروطه، و همچنین چند متن تاریخی عمومی، مانند کتاب عربی الثعالبی درباره تاریخ شاهان ایران (Tha‘alibi 190)، استوار است. نسخ خطی موسیقایی شامل متنی عربی از صفیالدین ارموی (ارموی بیتا)، رسالهای فارسی از محمد نیشابوری (نیشابوری ق ۲)، شرحی بر کتاب ارموی سایت تخصصی بازی و گیم متعلق به قرن هشتم (ق ۲)، رسالهای از عبدالقادر مراغهای متعلق به قرن نهم (عبدالقادر مراغهای ق ۸۳۱)، و تعدادی نسخ خطی بینام از سدههای نهم تا دوازدهم را در بر میگیرد.
این گروه از منابع شامل برخی نسخ خطی است که تعدادی از آنها دارای تاریخ و نام نویسنده هستند، اما بیشترشان بینام و نشاناند. برای استناد به متون موسیقایی، در اغلب موارد از نسخههای آنلاین استفاده شده است، مگر اینکه ارجاع به نسخه خاصی ضروری بوده باشد.
برای قدردانی از محققانی که برخی از این متون موسیقایی را منتشر کردهاند، در اولین ارجاع به این متون، پانوشتی درباره نسخه چاپی آن متن اضافه شده است. بیشتر این منابع به صورت مقالاتی در مجلات منتشر شدهاند که امروزه نایاب یا کمیاب هستند و یافتن آنها، به ویژه برای مخاطبان خارج از ایران، دشوار است. استفاده از بازنشر اینترنتی این نسخ برای نویسندگان و خوانندگان آسانتر است. با این وجود، از زحمات محققانی که پیش از عصر دیجیتال این آثار را منتشر کردهاند، قدردانی شده است.
منابع بخش سوم شامل منابع اصلی مورد استفاده در بخشهای اول، دوم و چهارم است: برخی از آثار منتشرشده در اروپا درباره موسیقی ایرانی از بخش اول، آثار چاپی فارسی درباره موسیقی مربوط به نیمه دوم قرن بیستم و برخی نسخ خطی از بخش دوم، و برخی متون موسیقایی دیگر مربوط به اواخر دوره قاجار و فهرست نخستین صفحات موسیقی ایرانی از بخش چهارم. علاوه بر این، در بخش سوم از متون غیرموسیقایی دوره قاجار، شامل خاطرات و سفرنامههای بزرگان ایرانی از جمله شاهان آن زمان نیز بهره گرفته شده است.
